Markant

Markante Könemannen

Bij mijn genealogische onderzoek ben ik vooral veel arme immigranten tegengekomen, die in de 18-de en 19-de eeuw naar Nederland trokken, in de hoop het hier wat beter te krijgen. Dat is in elk geval hun nazaten gelukt. Afstammelingen van Könemannen tref je nu in alle lagen van de bevolking aan. Sommige Könemannen hebben zelfs een zekere bekendheid verworven. Bij deze selectie van Markante Könemannen heb ik me echter niet tot onze landsgrenzen beperkt en evenmin tot de recente geschiedenis.

Vijf mannen  die in de geschiedenis boven het maaiveld uitgekomen zijn, treft u hieronder aan in volgorde van hun geboortejaar. Het is een persoonlijke selectie, waaraan geen systematische criteria ten grondslag liggen. Dat er geen vrouwen bij zijn, is geen bewuste keuze. Wie draagt een markante Könemann-vrouw aan?

Paffe Könemann ( ca. 1240 – 1316)

De paffe (paap) Könemann is de auteur van enkele handschriften uit de 13de en het begin van de 14de eeuw. Ook bekend onder de naam priester Könemann van Jerxheim. Aanvankelijk kannunnik (een van de gewone geestelijken) van het seminarie (Stift) van Goslar, maar rond de eeuwwisseling als ‘scolmestere’ (lat. scolasticus, nl. schoolmeester) hoofd van de opleiding en daarmee een van de leidinggevenden van het Stift.

Er zijn 4 werken van Könemann in de Nederduitse taal bewaard gebleven, drie dichtwerken en soort juridische uitspraak.

Hij is een tijdgenoot van ‘onze’ Jacob van Maerlant en heeft zich in zijn rijmbijbel (waarvan slechts enkele stukken bewaard gebleven zijn) op dezelfde latijnse tekst gebaseerd (Historia Scolastica).

De figuur geeft een passage aan uit de “Kaland”, de statuten op rijm van een vrome broederschap. Het leuke is dat hij zichzelf daarin introduceert (derde regel van onderen). De afbeelding is afkomstig uit “Die Dichtungen Könemanns”, uitgegeven door Ludwig Wolff (1953). Wolff vermeldt ook dat de naam Könemann in die tijd in Neder-Duitsland geen ongebruikelijke naam was. Hemelsbreed woonde deze Könemann zo’n 150 km ten oosten van Warmsen.

Harry Kuneman (1886 – 1945)

Johan Herman Bernhard (Harry) Kuneman (zoon van Hendrik Kuneman) was allereerst een succesvol voetballer, bij het Haagse HBS en éénmaal in het Nederlandse elftal (1908). Hij ontwikkelde zich tot een van de vooraanstaande bestuurders van Nederlands Indië en was o.m. gouverneur van de provincie Oost-Java. Zijn vader Hendrik was overigens ook al een hoge bestuursambtenaar (in Indië en Den Haag)

Harry Kuneman overleed aan het einde van de oorlog aan dysenterie in een Jappenkamp. Zijn zoon Hendrik overleefde ook de oorlog niet. Op transport naar Japan als krijgsgevangene werd zijn schip door een torpedo geraakt. Hierbij kwamen 560 krijgsgevangenen om. Zoon Johan Anton werd na de oorlog gedecoreerd als oorlogsvlieger.

Ewald Könemann (1899 – 1976)


Ewald Könemann was voortrekker/grondlegger van de ecologische landbouw in Duitsland, zonder gebruik van dierlijke mest. Er staan verschillende publicaties op zijn naam, ook in Nederlandse vertaling.

Hij past zijn biologische “inzichten”, zoals meer antroposofen, helaas ook politiek toe. Een citaat uit 1940: „Dazu kommt, daß auch von einer anderen Seite die biologische Frage sowohl im allgemeinen als auch im besonderen reif geworden ist. Zunächst ist im neuen Deutschland die Biologie politisch von Bedeutung geworden durch die Erkenntnis der Rassenfrage, die Darré ausgeweitet hat in dem Begriff ,Blut und Boden’, das heißt er sieht die Erhaltung der Rasse unmittelbar mit dem Boden verbunden. Gleichzeitig aber machte sich eine Bewegung geltend, die die biologischen Fragen der Lebensweise vertiefte und eine Wissenschaft der Naturmedizin schuf. Genau genommen bedeutet dies nichts anderes als Rassehygiene.“ (Bron: Bebauet die Erde, Organ für biologische Wirtschaftsweise)

Pieter Keuneman (1917 – 1997)
Pieter Keuneman ontmoet Mao Tse Tung (1960)

Pieter Gerald Bartholomeus Keuneman studeerde in Cambridge en ontwikkelde zich tot trotskist, oprichter en voorzitter van de communistische partij van Ceylon, minister van volkshuisvesting enz. Op internet is veel over hem te vinden. Pieter Keuneman heeft zich lang ingezet voor een vreedzame oplossing van de Sri Lankaanse conflicten en was zeer teleurgesteld over het mislukken daarvan.

Pieter Keuneman (1917) is een representant van de Ceylonese tak, die zich daar in de 18-de eeuw vestigde. Hij stamt af van Bartholomeus Keuneman en Catharina Blekenberg, die in de 18de eeuw op Ceylon woonden. Deze Keunemannen maken deel uit van de zgn Dutch Burghers (Journ. Ceylon XXXIII (1935), 201), mensen die met of in het kielzog van de VOC naar Sri Lanka trokken. De spelling van de naam doet vermoeden dat deze tak tenminste enige tijd in Nederland heeft doorgebracht (ook rond Utrecht komt de naam Bartholomeus Keuneman in de 18-de eeuw voor). Het is echter ook mogelijk dat deze familie zich rechtstreeks vanuit Duitsland op Ceylon heeft gevestigd.

Ludwig Könemann

Ludwig Könemann is oprichter van de uitgeverij Könemann. Na een faillissement in 2001 heeft deze baanbrekende uitgeverij aanvankelijk een doorstart gemaakt, maar inmiddels is de merknaam weer verdwenen. Deze uitgever is verantwoordelijk voor een sterk vergrote naamsbekendheid. Soms hoef ik niet meer te spellen!